Thước Lỗ Ban là hệ thước đo của giới thợ xây dựng và mộc Việt Nam, chia thành các cung tốt xấu để chọn kích thước cửa, bếp, bàn thờ hay đồ nội thất. Có ba loại phổ biến: 52,2 cm đo khoảng thông thủy, 42,9 cm đo khối đặc và 38,8 cm đo âm phần, trong đó có bàn thờ.
Nhiều người mua thước hoặc dùng ứng dụng đo mà không biết mình đang dùng loại nào, nên số đo cùng một cửa có thể ra hai kết quả trái ngược. Bài viết này giải thích từng loại thước Lỗ Ban, bảng tên cung, cách tra số đo bằng phép trừ đơn giản và những lưu ý để dùng cho vui vẻ, không bị rối. Mọi ý nghĩa tốt xấu dưới đây đều là quan niệm dân gian, mang tính tham khảo.
Thước Lỗ Ban là gì và vì sao có ba loại
Theo truyền thuyết dân gian, thước mang tên Lỗ Ban, vị thợ mộc nổi tiếng được nhiều nghề thủ công tôn làm tổ sư. Điều này chưa có sử liệu rõ ràng, nên chỉ nên xem là câu chuyện truyền miệng. Điều chắc chắn là các thợ truyền thống đã dùng bộ thước này nhiều đời để chia cung và chọn số đo.
Cách thước chia cung
Mỗi thước Lỗ Ban có chiều dài cố định, được chia thành những cung đều nhau. Cung nào mang tên tốt (như Quý nhân, Tài, Đinh) thì số đo rơi vào đó được xem là đẹp. Cung mang tên xấu (như Hiểm họa, Bệnh, Hại) thì thợ thường tránh. Muốn tra, bạn chỉ cần biết số đo của mình rơi vào cung nào của thước, nên chiều dài vượt quá thước sẽ được lặp lại theo chu kỳ.
Vì sao không dùng một loại cho mọi thứ
Theo cách chia của thợ, mỗi loại thước Lỗ Ban phục vụ một nhóm đối tượng: khoảng rỗng như cửa và cửa sổ, vật đặc như bệ bếp và bậc thềm, hoặc đồ thờ cúng và mộ phần. Vì vậy trước khi đo, bạn phải xác định mình đang đo đối tượng nào rồi mới chọn thước. Dùng sai loại thước Lỗ Ban là lỗi gặp nhiều nhất ở người mới.
Ba loại thước Lỗ Ban: bảng so sánh
Bảng dưới đây tóm tắt ba loại thước phổ biến. Độ dài mỗi cung là kết quả chia đều chiều dài thước cho số cung.
| Loại thước | Tên gọi thường dùng | Dùng để đo | Số cung | Độ dài mỗi cung |
|---|---|---|---|---|
| 52,2 cm | Thông thủy | Cửa chính, cửa sổ, ô thoáng, khoảng rỗng | 8 | khoảng 6,5 cm |
| 42,9 cm | Dương trạch | Bệ bếp, bậc thềm, bệ, khối đặc | 8 | khoảng 5,4 cm |
| 38,8 cm | Âm phần | Bàn thờ, tủ thờ, khuôn bài vị, mộ phần | 10 | 3,88 cm |
Tên gọi và cách phân công giữa các loại có thể khác đôi chút tùy thợ hoặc vùng. Nếu có một thợ mộc quen tay, hãy hỏi họ thường dùng thước nào cho món đồ bạn định làm.
Thước 52,2 cm: đo khoảng thông thủy
Thước Lỗ Ban 52,2 cm đo phần lọt lòng, tức khoảng trống mà người hoặc vật đi qua. Cửa chính, cửa phòng, cửa sổ, ô thoáng đều thuộc nhóm này. Khi đo cửa, hãy đo phần trống bên trong khung chứ không đo cả khung. Hai chiều cao và rộng được tra riêng.
Thước 42,9 cm: đo khối đặc
Thước Lỗ Ban 42,9 cm dành cho phần đặc như bệ bếp, bậc tam cấp, bệ ngồi, kệ xây. Đo từ mép ngoài đến mép ngoài của khối. Với đồ nội thất mà thợ coi là khối đặc, loại này đôi khi cũng được dùng, tùy thói quen.
Thước 38,8 cm: đo âm phần và bàn thờ
Thước Lỗ Ban 38,8 cm là loại thợ mộc dùng cho bàn thờ, tủ thờ, bài vị và các hạng mục tâm linh. Nó có 10 cung, mỗi cung 3,88 cm. Khi chọn bàn thờ hay tủ thờ, đây là thước thường được nhắc đến nhiều nhất.
Tên cung tốt xấu trên từng loại thước Lỗ Ban
Mỗi loại có bộ tên cung riêng. Dưới đây là tên cung theo cách phổ biến nhất; bạn có thể gặp vài khác biệt nhỏ ở chữ nghĩa hoặc thứ tự giữa các nguồn.
Cung của thước 52,2 cm
Thước Lỗ Ban 52,2 cm có 8 cung, lần lượt từ đầu thước: Quý nhân, Hiểm họa, Thiên tai, Thiên tài, Phúc lộc, Cô độc, Thiên tặc, Tể tướng. Theo quan niệm, bốn cung tốt là Quý nhân, Thiên tài, Phúc lộc và Tể tướng; bốn cung còn lại là Hiểm họa, Thiên tai, Cô độc và Thiên tặc bị xem là xấu.
Cung của thước 42,9 cm
Thước 42,9 cm cũng có 8 cung: Tài, Bệnh, Ly, Nghĩa, Quan, Kiếp, Hại, Bản. Nhóm tốt gồm Tài, Nghĩa, Quan, Bản. Nhóm xấu gồm Bệnh, Ly, Kiếp, Hại. Mỗi cung lớn thường được chia thành bốn cung nhỏ với tên riêng, ví dụ cung Tài có những cung nhỏ nhắc đến tài đức, báo khố, nghênh phúc.
Cung của thước 38,8 cm
Thước 38,8 cm có 10 cung, theo thứ tự: Đinh, Hại, Vượng, Khổ, Nghĩa, Quan, Tử, Hưng, Thất, Tài. Các cung được xem là tốt là Đinh, Vượng, Nghĩa, Quan, Hưng và Tài. Bốn cung Hại, Khổ, Tử, Thất là cung xấu. Khi tra bàn thờ, người ta thường ưu tiên số đo rơi vào cung Đinh, Vượng, Quan, Hưng hoặc Tài.
Cách tra số đo bằng thước Lỗ Ban
Bạn không cần thước vật lý đặc biệt. Chỉ cần thước dây, một máy tính cầm tay và bảng cung ở trên là tra được. Cách tra gồm ba bước.
Bước làm cụ thể
- Chọn đúng loại thước theo đối tượng đo (cửa, bệ bếp hay bàn thờ).
- Lấy số đo bằng cm, trừ đi bội số nguyên của chiều dài thước cho đến khi phần còn lại nhỏ hơn chiều dài thước.
- Chia phần còn lại cho độ dài một cung để biết nó nằm ở cung thứ mấy, rồi đối chiếu tên cung.
Ba ví dụ minh họa
Ví dụ một, cửa cao thông thủy 212 cm dùng thước 52,2 cm. Lấy 212 trừ 4 lần 52,2 (tức 208,8) còn 3,2 cm, rơi vào cung đầu tiên là Quý nhân.
Ví dụ hai, bệ bếp cao 82 cm dùng thước 42,9 cm. Lấy 82 trừ 42,9 còn 39,1 cm, nằm trong khoảng cuối thước nên thuộc cung Bản, một cung tốt. Chiều cao bếp cũng phải hợp với người đứng nấu, nên số đo Lỗ Ban chỉ nên xem là một tiêu chí.
Ví dụ ba, bàn thờ cao 127 cm dùng thước 38,8 cm. Lấy 127 trừ 3 lần 38,8 (tức 116,4) còn 10,6 cm, rơi vào cung Vượng. Đây cũng là lý do chiều cao 127 cm hay được nhắc khi nói về bàn thờ đứng, còn 117 cm rơi vào cung Đinh.
Dùng thước Lỗ Ban online và những điều cần lưu ý
Hiện có nhiều công cụ thước Lỗ Ban online cho phép nhập số đo và đọc ngay tên cung. Cách này tiện, nhưng cần dùng đúng.
Khi dùng ứng dụng hoặc bảng tra
- Kiểm tra công cụ đang để loại thước nào (52,2, 42,9 hay 38,8 cm).
- Nhập đúng đơn vị cm, không nhầm với mm hoặc thước ta.
- So thử một số đo đã biết trước với bảng cung ở trên để chắc công cụ chạy đúng.
- Nếu hai nguồn cho kết quả khác nhau, hãy hỏi thợ lâu năm.
Những lưu ý không nên bỏ qua
Phong thủy là tín ngưỡng dân gian, chưa có chứng minh khoa học cho tác động của từng cung. Cách chia, tên gọi và mức coi trọng thước còn khác nhau giữa các vùng và dòng họ, nên đây là điểm tùy gia đình, nên tham khảo người am hiểu. Quan trọng hơn, kích thước đồ vật phải đúng công năng: cửa đủ cho đồ đạc đi qua, bếp vừa tầm người nấu, bàn thờ vừa không gian. Khi số đo đẹp theo Lỗ Ban lệch nhiều so với nhu cầu thực tế, bạn có thể dịch vài cm sang cung tốt gần nhất thay vì ép cứng.
Câu hỏi thường gặp
Thước Lỗ Ban có mấy loại?
Ba loại phổ biến: 52,2 cm đo khoảng thông thủy như cửa, 42,9 cm đo khối đặc như bệ bếp và 38,8 cm đo âm phần, trong đó có bàn thờ. Một số nguồn chia và gọi tên khác nhau chút ít, nên hãy hỏi thợ để thống nhất trước khi làm.
Thước Lỗ Ban 38,8 cm dùng để đo gì?
Thước 38,8 cm thường dùng cho bàn thờ, tủ thờ, bài vị và các hạng mục tâm linh. Nó có 10 cung, mỗi cung 3,88 cm. Khi chọn kích thước bàn thờ, gia chủ thường chọn số đo rơi vào cung tốt.
Dùng sai loại thước Lỗ Ban thì sao?
Kết quả tra sẽ sai cung. Cùng một số đo có thể là cung tốt ở loại này nhưng là cung xấu ở loại kia. Vì thế hãy xác định đối tượng đo trước, rồi mới chọn thước tương ứng.
Có bắt buộc phải theo thước Lỗ Ban không?
Không bắt buộc. Đây là tập quán và quan niệm dân gian. Nhiều gia đình dùng làm tham khảo, ưu tiên công năng và sự thoải mái trong sinh hoạt. Nếu có băn khoăn về tín ngưỡng, hãy hỏi người lớn tuổi hoặc thầy thợ am hiểu.
Kết luận
Thước Lỗ Ban gồm ba loại, mỗi loại có chu kỳ và bộ cung riêng: 52,2 cm cho cửa và khoảng rỗng, 42,9 cm cho khối đặc, 38,8 cm cho bàn thờ và âm phần. Hãy xác định đúng đối tượng đo, trừ theo chu kỳ để tìm cung, rồi cân nhắc cùng nhu cầu sử dụng thực tế. Với những món cần kích thước chuẩn như bàn thờ hay tủ, bạn nên đối chiếu thêm với thợ mộc quen việc trước khi đặt làm. Bạn có thể xem thêm các bài viết cùng chủ đề tại chuyên mục tin tức Baya.
Pingback: Màu trắng: ý nghĩa, cách phối và ứng dụng trong nội thất
Pingback: Bàn thờ: cách chọn kích thước, chất liệu, kiểu và vị trí đặt